Fragment książki Alergologia Praktyczna

 

Link do kupienia książki

http://fraktalla.com/ksiazka/Alergologia-praktyczna,50912400218KS

 

 

 

Alergeny

Są to antygeny wywołujące reakcję alergiczną

IgE-zależną lub IgE-niezależną (→∗alergia). Antygeny są zwykle substancjami białkowymi pochodzenia roślinnego

lub zwierzęcego, rzadziej węglowodanami lub związkami chemicznymi

(leki). Alergeny mogą dostawać się do

organizmu drogą wziewną (alergeny

powietrznopochodne, czyli inhalacyjne,

wziewne), pokarmową (alergeny pokarmowe) oraz przez bezpośredni kontakt (alergeny kontaktowe).

Alergeny pokarmowe

Są to substancje o budowie białkowej zawarte w pokarmach roślinnych lub zwierzęcych, które po spożyciu wywołują niepożądane reakcje kliniczne.

Anna Zawadzka-Krajewska

Alergologia

Rozdział 8

Alergeny

powietrznopochodne

(inhalacyjne, wziewne)

Są to alergeny występujące w powietrzu,

które dostają się do organizmu drogą wziewną. Należą do nich alergeny występujące wewnątrz pomieszczeń (→∗rozto-

cze kurzu domowego, alergeny zwierząt, karaluchów, grzybów pleśniowych)

oraz alergeny występujące na zewnątrz

pomieszczeń (pyłki roślin, grzyby pleśniowe). Uczulenie na alergeny powietrznopochodne

może objawiać się w postaci

astmy oskrzelowej, alergicznego nieżytu

nosa, alergicznego nieżytu spojówek, atopowego zapalenia skóry, pokrzywki kontaktowej, wyprysku powietrznopochodnego

i obrzęku naczynioruchowego.

Alergeny zwierząt

Są to alergeny ciepłokrwistych zwierząt domowych znajdujące się w ich sierści

i złuszczonym naskórku, w wydzielinach

(ślinie) i wydalinach (mocz, kał). Ponad

połowa alergików jest uczulona na kota.

176

LEKSYKON CHORÓB WIEKU DZIECIĘCEGO

Główny alergen kota (Fel d 1) znajduje

się w jego skórze, wydzielinie łojowej

i moczu. Może być biernie przenoszony

na odzieży właścicieli kotów w miejsca,

w których zwierzęta te nie przebywają,

powodując nasilenie objawów alergii

u osób uczulonych na koty. Alergeny kocie

utrzymują się w mieszkaniu nawet do

6 lat po usunięciu zwierzęcia. Istnieje silna

reakcja krzyżowa pomiędzy alergenami

kotów domowych a alergenami innych

dzikich zwierząt kotowatych.

Ponad 25% alergików jest uczulonych na psa. Częstość występowania uczulenia zależy

od rasy psa. Najsilniej uczulają sznaucery i boksery, rzadziej teriery i owczarki.

U gryzoni uczulają przede wszystkim

białka występujące w ich moczu. Najsilniej uczulającym gryzoniem jest świnka morska; silnie uczulają również myszy,

szczury i chomiki.

Źródłem alergenów u ptaków są ich odchody

i pierze. Do najsilniej uczulających

ptaków należą papugi, papużki faliste

i gołębie.

Alergeny zwierząt – prewencja

W przypadku występowania uczulenia na alergeny zwierząt należy:

∗ ∗ usunąć z domu wszystkie zwierzęta futerkowe

i ptaki;

∗ ∗ trzymać zwierzęta poza sypialnią;

∗ ∗ systematycznie odkurzać pomieszczenia;

∗ ∗ zainstalować filtr powietrza;

∗ ∗ często kąpać zwierzęta.

Alergia

Jest to nadwrażliwość, u podstaw której leżą mechanizmy immunologiczne

przebiegające z udziałem przeciwciał lub komórek zapalnych. Alergia może być IgE-zależna (ryc. 8.1) i IgE-niezależna.

W powstawaniu alergii IgE-zależnej biorą udział przeciwciała klasy IgE, a alergii IgE-

-niezależnej – inne niż IgE klasy przeciwciał lub komórek zapalnych.

Antygen

Mediatory

Komórka

tuczna

Rycina 8.1. Reakcja IgE-zależna.

Alergia całoroczna

Jest to alergia występująca przez cały rok,

zwykle z podobnym nasileniem objawów.

Najczęściej jest to uczulenie na alergeny powietrznopochodne „wewnątrzdomowe” (roztocze kurzu domowego,

grzyby pleśiowe, alergeny zwierzą domowych)

i alergeny pokarmowe.

177

Alergologia

Alergia kontaktowa

Jest to zespół objawów chorobowych, które pojawiają się w wyniku reakcji alergicznej typu komórkowego opóźnionego. Typowym przykładem alergii kontaktowej

jest alergiczny wyprysk kontaktowy.

Alergia krzyżowa

Jest to występowanie objawów chorobowych u osób uczulonych jednocześnie na →∗alergeny pokarmowe, powietrznopochodne

i kontaktowe (ryc. 8.2). Reakcje

krzyżowe są spowodowane identycznością lub strukturalnym podobieństwem

w budowie alergenów pokarmowych i po-

wietrznopochodnych.

Przykładem krzyżowych reakcji alergenów pokarmowych i powietrznopochodnych jest:

∗ ∗ u osób uczulonych na brzozę – jednoczesne

uczulenie na jabłka, morele, wiśnie,

czereśnie, seler, marchew i pietruszkę;

∗ ∗ u osób uczulonych na trawy – jednoczesne

uczulenie na melony, arbuzy, pomidory,

soję i pomarańcze;

∗ ∗ u osób uczulonych na bylicę – jednoczesne

uczulenie na banany i arbuzy;

∗ ∗ u osób uczulonych na lateks – jednoczesne

uczulenie na banany, figi, awokado i kiwi;

∗ ∗ u osób uczulonych na sierść kota – jednoczesne

uczulenie na wieprzowinę.

Alergia krzyżowa jest przyczyną zespołu

alergii jamy ustnej, zespołu lateksowo-owocowego i zespołu wieprzowina–

–sierść kota.

Rycina 8.2. Alergeny reagujące krzyżowo.

BRZOZA

OLCHA

LESZCZYNA

TRAWY

BYLICA

RUMIANEK

BABKA LANCETOWATA

Pomidory

Wisnie

Sliwki

Kiwi

Jabłka

Marchew

Koper włoski

Orzechy laskowe

Seler naciowy

Migdały

Morele

Pomidory

Melon

Pietruszka

Soja

Przyprawy (imbir)

Tymianek

Seler naciowy

Orzeszki ziemne

Ziemniaki

Kminek

Pietruszka

Koper ogrodowy

Przyprawy (imbir)

Seler naciowy

Anyz

Koper włoski

Marchew

Kolendra

Czosnek

178

LEKSYKON CHORÓB WIEKU DZIECIĘCEGO

Alergia pokarmowa

Jest to niepożądana reakcja o podłożu immunologicznym występująca po spożyciu

pokarmu. Może być IgE-zależna lub IgE-

-niezależna. Alergia pokarmowa występuje częściej u dzieci z innymi postaciami

schorzeń atopowych. Do pokarmów najczęściej wywołujących reakcje alergiczne

u dzieci należą: mleko krowie, jajka, pszenica, soja, orzeszki ziemne i ryby. Dorosłych uczulają przede wszystkim orzeszki

ziemne, orzechy, ryby i skorupiaki. Reakcja na pokarmy może wystąpić już po

kilku lub kilkudziesięciu minutach (do

2 godzin) po spożyciu alergenu (reakcja natychmiastowa IgE-zależna) bądź po kilku godzinach lub dniach (reakcja późna,

zwykle IgE-niezależna).

Objawy

Symptomatologia alergii pokarmowej jest bardzo bogata. Jeden alergen może powodować wiele objawów, przy czym lokalizacja zmian zależy zwykle od wieku pacjenta. U dzieci występują przede wszystkim

objawy ze strony przewodu pokarmowego

i skóry, a u osób dorosłych – ze strony

układu oddechowego i skóry.

Do objawów alergii pokarmowej należą:

∗ ∗ objawy ze strony przewodu pokarmowego:

nudności, wymioty, biegunka, krew w stolcu,

obrzęk języka, warg, świąd w jamie

ustnej, niechęć do spożywania określonego

pokarmu;

∗ ∗ objawy ze strony skóry: pokrzywka, obrzęk

naczynioruchowy, atopowe zapalenie

skóry, świąd;

∗ ∗ objawy ze strony układu oddechowego:

duszność, obrzęk krtani, nieżyt nosa (katar),

kaszel, chrypka;

∗ ∗ objawy uogólnione: wstrząs anafilaktyczny,

bóle i zawroty głowy.

Diagnostyka

Diagnostyka alergii pokarmowej jest

oparta na: wywiadzie i badaniu pacjenta,

teście eliminacji-prowokacji, punktowych testach skórnych z alergenami

pokarmowymi i oznaczeniu stężeń swoistych IgE skierowanych przeciwko badanym alergenom pokarmowym.

Leczenie

Leczenie alergii pokarmowej jest oparte

przede wszystkim na unikaniu uczulających pokarmów oraz stosowaniu leków

przeciwhistaminowych. Eliminacja danego

pokarmu z diety musi być potwierdzona niekorzystnym jego działaniem

w →∗teście eliminacji-prowokacji.

Alergia na białka mleka

krowiego

Jest to najczęściej występująca postać →∗alergii pokarmowej u dzieci. Mleko

krowie jest mieszaniną wielu białek.

Szczególnie alergizuje pięć z nich: kazeina,

beta-laktoglobulina, alfa-laktoalbumina,

albumina surowicza i immunoglobuliny.

Beta-laktoglobulina i kazeina są białkami

termostabilnymi (ogrzewanie nie zmniejsza

ich siły uczulającej). Albumina surowicza i alfa-laktoalbumina są białkami

termolabilnymi (ogrzewanie zmniejsza ich siłę uczulającą). Beta-laktoglobulina –

główny antygen mleka krowiego – nie występuje w mleku kobiecym. Ze względu

na duże podobieństwo antygenowe frakcji białkowych w mleku krowim, owczym

179

Alergologia

i kozim (wspólne antygeny białek zwierząt kopytnych) dzieciom uczulonym na białka mleka krowiego nie powinno się

podawać mleka koziego, owczego i innych

ssaków. Objawy po spożyciu białek mleka

krowiego mogą pojawić się ze strony

wszystkich narządów (→∗objawy alergii

pokarmowej).

Leczenie polega na eliminacji z diety

białek mleka krowiego i zastąpieniu ich

preparatami mlekozastępczymi – hydrolizatami białkowymi kazeinowymi

i serwatkowymi o znacznym stopniu hydrolizy lub, w ciężkich przypadkach, mieszankami elementarnymi.

Alergia na jad owadów

błonkoskrzydłych

Jest to nietypowa, nadmierna reakcja organizmu po użądleniu przez pszczołę,

osę, trzmiela lub szerszenia. Reakcje alergiczne

obserwuje się również po ukąszeniu

przez meszki, pchły i komary. Reakcja po użądleniu jest przede wszystkim IgE-

-zależna, natychmiastowa. Rzadziej biorą w niej udział inne mechanizmy immunologiczne.

Reakcje po użądleniu obejmują:

reakcje prawidłowe, reakcje „duże” miejscowe, reakcje ogólnoustrojowe anafilaktyczne, reakcje ogólnoustrojowe toksyczne

i reakcje nietypowe.

W reakcji prawidłowej występuje ból

w czasie użądlenia, zaczerwienienie

i obrzęk po kilku minutach w miejscu

użądlenia.

W reakcji „dużej” miejscowej obrzęk osiąga średnicę powyżej 10 cm i trwa powyże 24 godzin.

W reakcji ogólnoustrojowej anafilaktycznej

ocena zmian, w czterostopniowej skali nasilenia

objawów, umożliwia zakwalifikowanie pacjenta do immunoterapii.

Reakcja ogólnoustrojowa toksyczna wynika

z toksycznego (niealergicznego) działania jadów owadów błonkoskrzydłych na organizm.

Może manifestować się uszkodzeniem

miąższu wątroby, cewek nerkowych

i mięśni poprzecznie prążkowanych oraz

obrzękiem mózgu i hemolizą.

Reakcje nietypowe to: bóle stawów, gorączka, powiększenie węzłów chłonnych

i uszkodzenie nerek.

Leczenie uczulenia na jad owadów błonkoskrzydłych w przypadku ogólnoustrojowej reakcji anafilaktycznej potwierdzonej

badaniami laboratoryjnymi i klinicznymi

polega na swoistej immunoterapii alergenowej.

W razie użądlenia: jeśli to możliwe, należy

usunąć żądło, miejsce po użądleniu

umyć wodą z mydłem, przyłożyć zimny

kompres i obserwować miejsce po użądleniu

do 48 godzin. Nasilone objawy wymagają pomocy lekarza. Osoby uczulone powinny zawsze mieć przy sobie adrenalinę

w autostrzykawce.

Alergia na jajko

Jest to druga, po białkach mleka krowiego,

przyczyna alergii pokarmowej u dzieci.

W skład jajka kurzego wchodzi około

20 białek, z czego najsilniej uczula owomukoid i owoalbumina. Owomukoid jest białkiem termostabilnym, które uczula po spożyciu jajka surowego i gotowanego.

Owoalbumina jest białkiem dużo mniej

termostabilnym niż owomukoid, dlatego

180

LEKSYKON CHORÓB WIEKU DZIECIĘCEGO

traci własności uczulające po ogrzaniu.

Najczęściej uczula białko jaja kurzego,

rzadziej żółtko.

Objawy uczulenia na jajko mogą manifestować się ze strony wszystkich narządów

(→∗alergia pokarmowa).

Leczenie polega na eliminacji jaj z diety.

Skrytym źródłem alergenów jaja mogą być pożywki do hodowli wirusowych.

Alergia na lateks

Lateks (mleczko kauczukowe) jest sokiem

z roślin kauczukodajnych. Służy

do wyrobu odzieży ochronnej, materacy,

zabawek, dywanów i sprzętu medycznego

(cewników, rękawiczek, masek, rurek intubacyjnych, bandaży elastycznych itd.).

U osób uczulonych na lateks stwierdza się

swoiste przeciwciała klasy IgE przeciwko

poszczególnym białkom lateksu. Diagnostyka polega na wykonaniu →∗punktowe-

go testu skórnego z lateksem i/lub ocenie

swoistych przeciwciał IgE. W przypadku

wyniku ujemnego wykonuje się test prowokacji z lateksem.

Objawy alergii na lateks mogą manifestować się pokrzywką, obrzękiem naczynioruchowym, alergicznym nieżytem nosa,

spojówek, astmą oskrzelową i wstrząsem

anafilaktycznym.

Leczenie polega na eliminacji lateksu

z otoczenia uczulonego. Możliwość wystąpienia reakcji krzyżowych między

lateksem a produktami spożywczymi

(awokado, bananami, kiwi, kasztanami

jadalnymi) uzasadnia potrzebę doboru

odpowiedniej diety u pacjentów uczulonych na lateks.

Alergia sezonowa

Jest to alergia okresowa, ograniczona do czasu ekspozycji na uczulające alergeny, najczęściej alergeny powietrznopochodne

występujące sezonowo (pyłki traw, drzew, chwastów i grzybów pleśniowych zewnątrzdomowych).

Alergiczne reakcje polekowe

Są to niepożądane reakcje polekowe

o podłożu immunologicznym. Objawy

reakcji polekowych są bardzo zróżnicowane,

często jeden lek może powodować wystąpienie wielu objawów chorobowych.

Do objawów alergii na leki należą:

∗ ∗ zmiany skórne w postaci ostrej i przewlekłej

pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego

i wyprysku kontaktowego;

∗ ∗ astma oskrzelowa;

∗ ∗ gorączka polekowa;

∗ ∗ zmiany narządowe w nerkach i wątrobie;

∗ ∗ zmiany hematologiczne w postaci anemii

hemolitycznej, agranulocytozy, małopłytkowości

lub pancytopenii.

Najgroźniejszym, zagrażającym życiu objawem jest wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja).

Diagnostyka alergicznych reakcji polekowych zależy od rodzaju uczulającego

leku. Zwykle wykonuje się punktowe

testy skórne z badanym lekiem, testy śródskórne (w przypadku ujemnych

wyników punktowych testów skórnych)

i testy płatkowe. W niektórych przypadkach wykonywane są∗→ testy prowokacji z badanym lekiem.

181

Alergologia

Leczenie alergicznych reakcji polekowych

polega na zaprzestaniu podawania uczulającego leku i leczeniu objawów, które

pojawiły się w wyniku jego podawania.

Alergiczne zapalenie

spojówek

Jest to zapalenie spojówek, u podłoża którego leżą mechanizmy IgE-zależne lub IgE-niezależne.

Zapalenia spojówek IgE-zależne obejmują:

∗ ∗ okresowe zapalenie spojówek, w tym:

ostre alergiczne zapalenie spojówek

i sezonowe (okresowe) alergiczne zapalenie

spojówek,

∗ ∗ przetrwałe zapalenie spojówek, w tym:

przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek,

wiosenne zapalenie spojówek i rogówki

oraz atopowe zapalenie rogówki i spojówek.

Zapalenie spojówek niezależne od IgE

obejmuje kontaktowe zapalenie skóry powiek

i spojówki.

Ostre alergiczne zapalenie spojówek – objawia

się przekrwieniem i obrzękiem spojówek, łzawieniem i świądem. Jest spowodowane działaniem alergenu, który dostał

się do worka spojówkowego.

Sezonowe (okresowe) alergiczne zapalenie

spojówek – objawia się świądem, przekrwieniem, łzawieniem i obrzękiem spojówek występującymi po kontakcie z alergenami sezonowymi, przede wszystkim

pyłkami roślin wiatropylnych.

Przewlekłe alergiczne zapalenie spojówek

objawia się niezbyt nasilonymi świądem,

łzawieniem, przekrwieniem i obrzękiem

spojówek występującymi po kontakcie

z całorocznymi alergenami.

Wiosenne zapalenie spojówek i rogówki

jest przewlekłą, zagrażającą widzeniu

chorobą o ciężkim przebiegu, która objawia

się przekrwieniem spojówek, dużym

świądem, przerostem spojówki, łzawieniem,

pieczeniem, zaburzeniami widzenia. Charakterystyczne są duże brodawki

w obrębie tarczki powieki górnej i wokół

rąbka rogówki. Czasami obserwuje się

opadnięcie powieki górnej (ryc. 8.3).

Rycina 8.3. Wiosenne zapalenie spojówek

i rogówki.

Atopowe zapalenie rogówki i spojówek – jest chorobą o ciężkim przebiegu występującą u osób chorych na atopowe zapalenie skóry, prowadzącą niejednokrotnie do trwałych uszkodzeń oka i ślepoty. Do objawów

choroby należą: łzawienie, świąd, pieczenie

spojówek, śluzowo-ropna wydzielina z oka i światłowstręt. W większości przypadków dochodzi do uszkodzenia rogówki,

zaćmy i zespołu suchego oka.

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojó-

wek – objawia się obrzękiem, zaczerwie182

LEKSYKON CHORÓB WIEKU DZIECIĘCEGO

nieniem skóry powiek i łzawieniem do

72 godzin po kontakcie z alergenem. Przy

dłuższym kontakcie z alergenem pojawia się wyprysk, wysuszenie i przebarwienie

skóry wokół oczu, uszkodzenie rogówki

i wywinięcie powieki dolnej. Przyczyną choroby jest reakcja alergiczna lub alergiczno-

toksyczna na związki chemiczne

(kosmetyki, krople do oczu, detergenty).

Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojó-

wek – jest połączeniem reakcji alergicznej

i niealergicznej oka na soczewki kontaktowe i protezy oczne; objawia się: łzawieniem,

świądem, pieczeniem, zaburzeniami

widzenia i wydzieliną z oka widoczną zaraz po przebudzeniu. Charakterystyczne

są brodawki różnej wielkości (od niewielkich

do olbrzymich) na spojówce

tarczki powieki górnej.

Alergiczny nieżyt nosa

Jest zespołem objawów wywołanych przez

alergiczny proces zapalny toczący się

w błonie śluzowej nosa. Proces zapoczątkowuje reakcja IgE-zależna. Najważniejszym

z czynników ryzyka zachorowania na alergiczny nieżyt nosa jest →∗atopia.

Objawy

Objawami alergicznego nieżytu nosa są: wyciek wodnistej wydzieliny z nosa,

świąd i upośledzenie drożności nosa (zatkanie nosa), kichanie oraz zaburzenia węchu. Świąd i upośledzenie drożności

nosa są przyczyną częstego pocierania dłonią

czubka nosa – gest ten jest nazywany

„salutem alergicznym” (ryc. 8.4). U okoł

70% chorych objawy nasilająsięw godzinach rannych. Alergiczny nieżt nosa częto współstnieje z alergicznym zapaleniem

spojóek. Alergiczny nieżt nosa moż miećpostaćokresowąlub przewlekłą Postaćokresowa jest zwiąana z ekspozycjąna alergeny sezonowe: pyłi rośin

i grzyby pleśiowe zewnąrzdomowe. Postaćcałroczna wystęuje u osó uczulonych na alergeny całroczne: roztocze

kurzu domowego,∗ → grzyby pleśniowe

wewnątrzdomowe i sierść zwierząt.

Rycina 8.4. Salut alergiczny.

Rozpoznanie

Dla rozpoznania alergicznego nieżytu

nosa i oceny jego ciężkości zasadnicze znaczenie mają: wywiad zbierany od rodziców dziecka, badanie lekarskie, badania

diagnostyczne umożliwiające wykrycie

czynnika uczulającego (punktowe testy skórne, oznaczenie stężenia swoistych

IgE, →∗testy prowokacji swoiste donosowe). Alergiczny nieżyt nosa jest uważany

za czynnik ryzyka rozwoju astmy oskrzelowej. Ryzyko rozwoju astmy oskrzelowej

jest 8-krotnie większe u osób z objawami

alergicznego nieżytu nosa niż u osób bez

tego schorzenia.

183

Alergologia

Leczenie

Na leczenie alergicznego nieżytu nosa składają się: unikanie ekspozycji na alergen,

leczenie farmakologiczne, swoista immunoterapia alergenowa i edukacja pacjenta.

W leczeniu alergicznego nieżytu nosa stosuje się leki doustne i podawane miejscowo na błonę śluzową nosa. Leki doustne

obejmują: leki przeciwhistaminowe, leki

przeciwleukotrienowe, a leki podawane

miejscowo: glikokortykosteroidy, kromony, leki obkurczające błonę śluzową nosa,

leki przeciwcholinergiczne i leki przeciwhistaminowe.

Alergiczny wyprysk

kontaktowy

Są to zmiany skórne przebiegające ze świądem i powstające w wyniku reakcji alergicznej typu komórkowego. Wykwitem pierwotnym jest grudka wysiękowa i pęcherzyk. Umiejscowienie zmian skórnych zależy od rodzaju uczulającego

związku i miejsca najczęstszego z nim kontaktu. Może mieć przebieg ostry, podostry i przewlekły. Najczęściej uczulają: siarczan niklu, chlorek kobaltu, dwuchromian potasu, składniki gumy i leki stosowane na skórę. Diagnostyka jest oparta na testach

płatkowych.

Leczenie polega na unikaniu czynników

uczulających, pielęgnacji skóry oraz stosowaniu leków podawanych miejscowo na skórę i ogólnoustrojowo. Alergiczny wyprysk kontaktowy jest modelowym przykładem alergii kontaktowej.

Anafilaksja (wstrząs

anafilaktyczny)

Jest to ciężka, zagrażająca życiu uogólniona

reakcja nadwrażliwości o podłożu alergicznym. Przyczynami rozwoju wstrząsu

anafilaktycznego mogą być: pokarmy,

leki, lateks i jady owadów błonkoskrzydłych.

Objawy ze strony skóry: pokrzywka,

obrzęk naczynioruchowy; ze strony układu

oddechowego: duszność, stridor (świst wdechowy); ze strony układu krążenia:

spadek ciśnienia krwi, przyspieszenie

czynności serca; ze strony przewodu pokarmowego: kurczowe bóle brzucha, wymioty, biegunka; ze strony układu nerwowego: utrata przytomności, zasłabnięcie.

Objawy pojawiają się w ciągu kilku minut po kontakcie z antygenem. Może dojść do

ich nawrotu po 4–12 godzinach.

Leczenie wstrząsu anafilaktycznego polega

na: przerwaniu kontaktu z czynnikiem

wywołującym oraz podaniu: adrenaliny

(domięśniowo), glikokortykosteroidów

(dożylnie), płynów i leków przeciwhistaminowych, a także zwalczaniu duszności.

Astma oskrzelowa

Jest to przewlekła choroba zapalna dróg

oddechowych. Przewlekły proces zapalny toczący się w obrębie błony śluzowej

drzewa oskrzelowego jest przyczyną nadreaktywności oskrzeli prowadzącej do

pojawienia się świszczącego oddechu,

duszności i kaszlu. Objawy astmy występują szczególnie często w nocy i nad

ranem. Mogą ustępować samoistnie lub pod wpływem leczenia. U 80% dzieci

chorych na astmę pierwsze objawy wystę184

LEKSYKON CHORÓB WIEKU DZIECIĘCEGO

pują przed 6. rokiem życia. Ze względu na udział czynników przyczynowych astmę

można podzielić na alergiczną i niealergiczną. Astma alergiczna dzieli się dodatkowo na astmę zależną od IgE i niezależną od IgE. Ze względu na ciężkość przebiegu

astma alergiczna i niealergiczna dzieli się

na astmę sporadyczną i przewlekłą (lekką,

umiarkowaną i ciężką). Poziom kontroli

choroby jest podstawą podziału na astmę

kontrolowaną, częściowo kontrolowaną i niekontrolowaną.

Astma oskrzelowa alergiczna

(zewnątrzpochodna)

Może być chorobą IgE-zależną, w której

powstawaniu biorą udział przeciwciała klasy IgE, oraz IgE-niezależną, w której

powstawaniu biorą udział inne niż IgE

mechanizmy odpowiedzi immunologicznej. Na rozwój astmy alergicznej wpływają czynniki środowiskowe. Astma alergiczna stanowi 90% przypadków astmy u dzieci.

Astma oskrzelowa

niealergiczna

(wewnątrzpochodna)

W jej rozwoju nie stwierdza się udziału

czynników środowiskowych. Zakażenia układu oddechowego zaostrzają przebieg

choroby. Astma niealergiczna stanowi

10% przypadków astmy u dzieci.

Astma oskrzelowa

sporadyczna

Jest to rodzaj astmy sklasyfikowany na podstawie ciężkości przebiegu choroby,

z uwzględnieniem objawów i badań czynnościowych. Klasyfikacja ta jest przydatna

w podejmowaniu decyzji dotyczących

leczenia przy pierwszorazowej ocenie

chorego.

Astma oskrzelowa przewlekła

Jest to rodzaj astmy sklasyfikowany na podstawie ciężkości przebiegu choroby, z uwzględnieniem objawów i badań czynnościowych. Może być lekka, umiarkowana i ciężka. Klasyfikacja ta jest przydatna w podejmowaniu decyzji terapeutycznych przy pierwszorazowej ocenie chorego.

Astma oskrzelowa

kontrolowana

Jest to rodzaj astmy sklasyfikowany na podstawie poziomu jej kontroli. W astmie

kontrolowanej objawy nie występują w ciągu dnia częściej niż 2 razy w tygodniu,

nie stwierdza się ograniczeń w codziennej aktywności fizycznej (dotyczy

to również ćwiczeń fizycznych), objawów

występujących w nocy ani przebudzeń

związanych z astmą. Leki stosowane w razie

duszności (rozszerzające oskrzela) są podawane rzadziej niż 2 razy w tygodniu.

Wyniki badań czynnościowych płuc są prawidłowe, zaostrzenia nie występują.

Astma oskrzelowa

częściowo kontrolowana

Jest to rodzaj astmy sklasyfikowany na podstawie poziomu jej kontroli. Obecność

jakiegokolwiek z następujących elementów w ciągu tygodnia pozwala na rozpoznanie astmy częściowo kontrolowanej:

objawy występują częściej niż 2 razy w tygodniu,

objawy (kaszel, duszność) wystę185

Alergologia

pują w czasie wysiłku fizycznego i w nocy,

pacjent przebudza się z powodu ataku

astmy. Leki stosowane w czasie duszności

(rozszerzające oskrzela) są podawane częściej niż 2 razy w tygodniu. Wyniki badań

czynnościowych płuc są nieprawidłowe.

Zaostrzenia astmy występują jeden raz

w roku lub częściej.

Astma oskrzelowa

niekontrolowana

Jest to rodzaj astmy sklasyfikowany na podstawie poziomu jej kontroli. Astmę

niekontrolowaną charakteryzuje obecność

trzech lub więcej cech astmy częściowo kontrolowanej w jakimkolwiek

tygodniu.

Astma aspirynowa

Jest to astma spowodowana nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy i niesteroidowe leki przeciwzapalne. U dzieci występuje rzadko. Zwykle pierwsze objawy

choroby pojawiają się w 3.–4. dekadzie

życia. U osób z nadwrażliwością na kwas

acetylosalicylowy i niesteroidowe leki

przeciwzapalne kilka minut lub godzin

po zażyciu leku występuje duszność, wyciek

z nosa, zaczerwienienie twarzy, biegunka, wymioty i zmiany skórne w postaci

pokrzywki i obrzęku.

Astma oskrzelowa wysiłkowa

Jest to astma, w której jedyną przyczyną duszności jest wysiłek fizyczny. Duszność zwykle rozwija się w ciągu 5–10 minut po zakończeniu wysiłku.

Astma oskrzelowa

– wariant kaszlowy

Jest to astma, w której jedynym objawem

jest uporczywy, suchy, występujący zazwyczaj w nocy kaszel, dobrze reagujący

na leki rozkurczające oskrzela, jest zwana również zespołem Corao).

Objawy astmy oskrzelowej

U niemowląt i małych dzieci objawami

astmy są najczęściej obturacyjne zapalenie

oskrzeli, kaszel i świszczący oddech.

Do rzadziej obserwowanych objawów należą

napady duszności wydechowej, charakterystyczne dla starszych dzieci i osób

dorosłych. Kaszel sugerujący astmę jest suchy, napadowy (głównie nocny), nasila się po wysiłku fizycznym oraz pod wpływem zimnego powietrza i alergenów. Nie

ustępuje po podaniu antybiotyków. Ustępuje i/lub ulega złagodzeniu po podaniu

leków przeciwastmatycznych.

Zaostrzenie przebiegu

astmy oskrzelowej

W przypadku zaostrzenia przebiegu astmy obserwuje się zwiększoną częstość oddechu

i tętna, wydłużenie fazy wydechowej oddechu, świsty i niepokój u dziecka.

W przypadku ciężkiego zaostrzenia występuje sinica, zwolnienie czynności

serca, nieprawidłowe ruchy oddechowe

i senność.

Rozpoznanie astmy

oskrzelowej

Rozpoznanie astmy jest oparte na danych

z wywiadu, badaniu pacjenta, wynikach

badań dodatkowych i ocenie „odpowie186

LEKSYKON CHORÓB WIEKU DZIECIĘCEGO

dzi” na leczenie przeciwastmatyczne.

Rozpoznanie astmy u niemowlą i małch dzieci opiera sięna: wywiadzie, dotycząym przede wszystkim rodzinnego

obciążnia dziecka atopiąi okolicznośi

wystąienia obturacji oskrzeli, badaniu

lekarskim, oceniająym współstnienie innych schorzeńalergicznych (zmian skónych, nieżtu nosa, alergii pokarmowej),

ocenie skutecznośi leczenia przeciwastmatycznego i wykluczeniu innych chorób

o podobnych do astmy objawach klinicznych. U dzieci starszych, zdolnych do

wykonania badania spirometrycznego,

rozpoznanie astmy jest ustalane przede

wszystkim na podstawie czynnościowych badań płuc, umożliwiających ocenę

nieswoistej nadreaktywności oskrzeli

i stopnia obturacji (zwężenia) oskrzeli,

jak również oznaczeniu stężeń markerów

stanu zapalnego błony śluzowej dróg oddechowych.

Diagnostyka

Do badań diagnostycznych umożliwiających rozpoznanie astmy należą: badania czynnościowe płuc, ocena nasilenia alergicznego

procesu zapalnego i identyfikacja czynników przyczynowych. Badania

czynnościowe płuc obejmują: spirometrię, ocenę szczytowego przepływu wydechowego (PEF), oznaczanie dobowej

zmienności PEF oraz testy dynamiczne:

test odwracalności obturacji oskrzeli

po podaniu beta2-mimetyku (leku rozszerzającego oskrzela), testy prowokacji

wziewnej oskrzeli (prowokacja swoista i nieswoista). Nasilenie procesu zapalnego

jest oceniane na podstawie: obecności

eozynofilii we krwi obwodowej i tkankach, stężenia mediatorów (związków

chemicznych) uwalnianych przez komórki

biorące udział w alergicznym procesie

zapalnym i stężenia tlenku azotu (FeNO)

w wydychanym powietrzu. W celu identyfikacji czynników przyczynowych

wykonuje się punktowe testy skórne

i ocenia stężenie swoistych IgE w surowicy

krwi.

Leczenie astmy oskrzelowej

W leczeniu astmy stosuje się leki łagodzące („kontrolujące”) chorobęoraz leki doraźie znosząe objawy choroby. Leki łgodząe chorobęmajądziałnie przeciwzapalne (hamująrozwó tocząego sięw oskrzelach procesu zapalnego), dlatego podaje sięje codziennie („ożwotnio”). Do lekó kontrolująych astmęnależą →∗glikokortykosteroidy, leki przeciwleukotrienowe, metyloksantyny o przedłużonym uwalnianiu i długo działające →∗beta2-mimetyki wziewne. Leki podawane doraźnie są stosowane w celu szybkiego usunięcia skurczu oskrzeli. Do leków tych należą szybko działające beta2-mimetyki i leki

przeciwcholinergiczne. Atopia

Jest to uwarunkowana genetycznie skłonność

do rozwoju alergii IgE-zależnej.

Atopia polega na nadmiernej produkcji

swoistych przeciwciał klasy IgE w odpowiedzi

na niskie stężenia alergenu, które

u osób bez atopii nie powodują rozwoju

reakcji IgE-zależnej. Atopię rozpoznaje

się na podstawie zwiększonego stężenia całkowitych lub swoistych IgE w surowicy

krwi i dodatniego wyniku∗→∗punkto-

wych testów skórnych.

 

 

Newsletter

Newsletter
Zapisz Wypisz

Płatności

Kanały płatności

Księgarnia Internetowa Fraktalla akceptuje płatności: